Veilig terugkeren na een vrijspraak van godslastering in Pakistan kan moeilijk of zelfs onmogelijk blijven, ook wanneer een rechter de verdachte formeel heeft vrijgesproken. Rechtbanken beantwoorden een juridische vraag:
Heeft het Openbaar Ministerie de schuld van de verdachte bewezen?
Maar mensen die van godslastering zijn beschuldigd en uiteindelijk worden vrijgesproken, worden vaak geconfronteerd met een andere vraag waarop geen enkele rechterlijke uitspraak een antwoord kan geven:
Waar kan ik nu nog veilig wonen?
Het stigma blijft bestaan, ook nadat de zaak voorbij is
Een strafblad kan worden gecorrigeerd.
Het publieke geheugen is veel moeilijker te veranderen.
Een verdachte kan jarenlang voorkomen in:
- krantenartikelen;
- berichten op sociale media;
- religieuze toespraken;
- video’s;
- en foto’s.
Wanneer een rechtbank de verdachte uiteindelijk vrijspreekt, krijgt die uitspraak mogelijk veel minder aandacht dan de oorspronkelijke beschuldiging.
De juridische zaak kan daarmee zijn beëindigd, terwijl het maatschappelijke stigma blijft bestaan.
Asia Bibi
De vrijspraak van Asia Bibi door het Hooggerechtshof van Pakistan had in theorie het einde van haar beproeving moeten betekenen.
In plaats daarvan volgden protesten.
Er bleven ernstige zorgen bestaan over haar veiligheid.
Uiteindelijk verliet zij Pakistan en vertrok zij naar Canada.
Haar juridische onschuld betekende niet dat zij veilig naar haar vroegere dorp kon terugkeren.
Salamat Masih
Salamat Masih overleefde tijdens zijn strafzaak een gewapende aanval.
Uiteindelijk werd hij vrijgesproken.
Maar veilig in Pakistan blijven bleek buitengewoon moeilijk en hij verliet uiteindelijk het land.
Zijn zaak laat zien dat een vrijspraak door een rechtbank niet noodzakelijk betekent dat het gevaar buiten de rechtszaal eveneens verdwijnt.
Wat betekent ‘interne hervestiging’ in de praktijk?
Op het eerste gezicht kan de oplossing eenvoudig lijken:
Verhuis naar Karachi.
Verhuis naar Lahore.
Ga ergens wonen waar niemand je kent.
Maar moderne technologie maakt anonimiteit steeds moeilijker.
Foto’s verspreiden zich via internet.
Namen verschijnen in online doorzoekbare nieuwsberichten.
Nationale identiteitsdocumenten verbinden mensen met officiële systemen.
En ook familieleden kunnen herkenbaar en traceerbaar blijven.
Voor iemand wiens zaak landelijk bekend is geworden, betekent verhuizen naar een andere stad daarom niet automatisch dat het gevaar verdwijnt.
Gezinnen worden met dezelfde vraag geconfronteerd
De beschuldigde kan zijn vrijgesproken.
Maar wat gebeurt er met:
- de echtgenoot of echtgenote?
- de kinderen?
- de ouders?
- de broers en zussen?
Wanneer bedreigingen zich ook tegen familieleden richten, is hervestiging niet langer alleen een probleem van de voormalige verdachte.
Het wordt een probleem voor het hele gezin.
Ballingschap als bescherming
Sommige vrijgesproken verdachten vinden uiteindelijk veiligheid in het buitenland.
Maar internationale bescherming en een leven in ballingschap mogen niet worden geromantiseerd.
Een nieuw bestaan opbouwen in een ander land kan betekenen dat iemand wordt geconfronteerd met:
- een nieuwe taal;
- werkloosheid;
- sociaal en cultureel isolement;
- scheiding van familieleden;
- trauma;
- en blijvende onzekerheid over de mogelijkheid om ooit naar huis terug te keren.
Veiligheid in een ander land kan levensreddend zijn.
Maar dat betekent niet dat gedwongen vertrek zonder menselijke kosten komt.
Wat betekent een echte vrijspraak?
Een rechtvaardig rechtssysteem zou naar meer moeten streven dan alleen het vrijlaten van iemand die ten onrechte is veroordeeld of beschuldigd.
Het zou die persoon ook in staat moeten stellen zijn of haar leven weer op te bouwen.
Anders eindigt het juridische vonnis, terwijl het maatschappelijke vonnis voortduurt.
Conclusie
De laatste vraag in een godslasteringszaak zou daarom niet alleen moeten zijn:
‘Is de verdachte vrijgesproken?’
We zouden ook moeten vragen:
‘Wat gebeurde er daarna?’
Kon de persoon naar huis terugkeren?
Moest hij of zij onderduiken?
Konden de kinderen weer naar school?
Kon de vrijgesproken persoon opnieuw werken?
Bleven de bedreigingen bestaan?
Moest het gezin Pakistan verlaten?
Deze vragen laten het verschil zien tussen vrijheid op papier en vrijheid in de werkelijkheid.
Iemand die door de rechtbanken is vrijgesproken, zou niet gedwongen mogen worden te kiezen tussen zijn vaderland en zijn leven.
Lees in Engels | Duits | Italiaans | Portugees
